ضرورت نظامپردازی رفتاری براساس سیره نبوی(ص)
ضرورت نظامپردازی رفتاری براساس سیره نبوی(ص)بسم الله الرحمن الرحیم
مبعث مبارک حضرت ختمی مرتبت را به شما مسلمانان و مؤمنین و شیفتگان ساحت نبوی تبریک عرض میکنم.
بعثت به معنی برانگیختگی است به سوی مردم برای پدیدآوردن یک برانگیختگی تحول، دگرگونی و انقلاب در ساحت بشری وجود داشته است ولکم فی رسول الله اسوه حسنه اون بزرگوار اسوه هستند قول و فعلشان، رفتارشان، گفتارشان الگوی حیات و اندیشه و رفتار برای انسانها است، چون معصوم هستند قول آن بزرگوار و فعل آن حجت است چنانکه پیامبر اعظم مجلای اسماء و صفات الهی است در مقام تکوین وجود ایشان محل تجلی اسماء و صفات الهی است در مقام تشریع هم ایشان تجسم شریعتاند یعنی اراده تشریع الهی در وجود آن بزرگوار متجلی و متجسم است از این جهت هرچه او بگوید از هوی سخن نمی گوید به تعبیر قرآن که وحی است هرچه او عمل میکند تجلی عینی اراده تشریعی حق تعالی است به این جهت سیره نبوی به عنوان فعل آن بزرگوار یک چارچوب رفتاری و مشتمل بر نظام یا نظامهای رفتاری گوناگون است چرا که او انسان کامل است و در نتیجه جامع نیز هست پس در همه زمینهها و همه رفتارها میتوان به او تمسک کرد و توقع داشت که در سخن و سیره او همه آنچه که مورد نیاز بشریت است یافت بشود لهذا سیره ایشان میتواند مبنای طراحی یک نظام رفتاری یا نظامهای رفتاری مورد نیاز بشر باشد و اصولا سیره به تعبیری همان طرز رفتار خاص است سرتُ سیرتاً رفتار کردم رفتار ویژهای آن رفتار خاص و مخصوص یک فرد را میگویند سیره او؛ سیره پیامبر یعنی رفتارهای مخصوص او که رفتار مخصوص او حجت است و در واقع برای ما دلیل رفتار به حساب میآید در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی طی ده سال اخیر من در خدمت جمعی از محققین که البته جمع گستردهای هستند، به تألیف شماری دانش نامه پرداخته ایم حدود ده سال پیش دانشنامه امام علی(ع) را در 13 جلد با جمعی از محققین که تألیف و تدوین کردیم و منتشر شد مورد اقبال واقع شد پس از آن دانشنامه فرهنگ فاطمی را که در زمینه حکمت و شخصیت حضرت فاطمه سلام الله علیها بود تالیف شد و رو به اتمام هست پس از آن دانشنامه قرآنشناسی را که افزون بر 30 جلد هست مشغول شدیم طی دو سه سال اخیر به تالیف دانشنامه سیره نبوی(ص) پرداختهایم ما هنوز که هنوز است یعنی 30 سال از پیروزی انقلاب گذشته است خلاء نظامپردازی را حس میکنیم یعنی ما هنوز نیامده ایم به طور جامع در حوزه های مختلف بگوییم نظام طرفداری ما در قلمرو اخلاق و حقوق چگونه است براساس یک مبنا و منطق مشخصی با همفکری دوستان و همکارانم نشستیم یک سامانه ای را برای نظامپردازی تنظیم کردیم از آنجا که از سیره، احکام رفتاری بدست میآید و نوعی رفتار هست و متعلق موضوع احکام، فعل انسان است یعنی حکم روی فعل آدمی معطوف است فعل گاه جوارحی و جسمیاست و گاه جوانحی و درونی، در حقیقت متعلق احکام افعال جوارحی و جوانح انسان است بسته به اینکه فعل به چه چیزی عطف شود و تعلق پیدا کند موضوعات مختلفی به وجود میآید این که ما با رب چگونه مواجه بشویم اگر چگونگی مواجهه با رب تبیین بشود نظام عبادی به دست میآید اینکه با حقیقت چگونه مواجه شویم برای کشف حقیقت چه کنیم چگونه رفتار کنیم اینجا نظام علمی و نظام پژوهش بدست میآید اینکه با نفس چگونه رفتار کنیم، با نفس خود و دیگران، اینجا مقوله تربیت پدید میآید و نظام تربیتی تولید میشود اینکه با عواطف چگونه مواجه بشویم در جامعه با دیگر انسانها چگونه رفتار کنیم با عواطف آنها چگونه عمل کنیم اینجا مناسبات اجتماعی تولید میشود اینکه ما در مواجهه با خلقت الهی چگونه باید اخلاقاً و حقوقاً رفتار کنیم اینجا نظام محیط زیست پدید میآید و به همین ترتیب با منابع انسانی چگونه مواجه شویم نظام مدیریت تولید میشود در فصل خصومات چگونه عمل کنیم نظام قضایی بوجود میآید با بیگانگان چگونه رفتار کنیم امنیت، دفاع و مناسبات بین المللی و روابط خارجی تولید میشود؛ اینکه احکام متعلق احکام فعل جوارحی و جوانحی آدمی است افعال جوارحی و جوانحی یعنی جسمی و درونی آدمی بر چه چیزی تعلق پیدا میکند در ارتباط با چه چیزی است مثلا آیا حقیقت است آیا نفس انسانی است آیا محیط زیست است آیا خصومات است و آیا منابع انسانی است و هرچیز دیگری نظام رفتاری مربوط به آن به وجود میآید آنوقت چون رفتار در یک تقسیم کلان به دو گروه ارزشی و الزامی تقسیم میشود یعنی حقوق و اخلاق به این ترتیب ما دو کلان نظام اخلاقی و حقوقی پیدا میکنیم و ذیل دو کلان نظام حقوقی و اخلاقی خرده نظام هایی معطوف به این موضوعاتی که عرض شد به وجود میآید لهذا مثلا اگر ده موضوع که اجمالا از آنها نام بردیم موضوع رفتار و متعلق فعل آدمی قلمداد کنیم چون یک بار رفتار اخلاقی با آن موضوع داریم یک بار رفتار حقوقی آنوقت نظام حقوقی و نظام اخلاقی پدید میآید مثلا در زمینه محیط زیست ما یک بار رفتار حقوقی باید بکنیم مجموعه احکامی که رفتار حقوقی ما را سامان میدهد میشود نظام حقوقی معطوف به محیط زیست یعنی حقوق محیط زیست و به پاره ای از رفتارها که سامان پیدا میکند وجه اخلاقی دارد در نتیجه اگر ما مجموعه احکام رفتاری اخلاقی را سامان بدهیم نظام اخلاقی به وجود میآید آنوقت معطوف به محیط زیست که شد میشود اخلاق محیط زیست ما براساس چنین مبنا و چارچوبی و چنین منطقی با دوستان و همکاران علمیمان نشستیم یک سازمان علمی گسترده ای را طراحی کردیم که بتوانیم بر اساس این چارچوب و این سازمان علمی از سیره نبوی در حوزه های مختلف نظامهای مختلف را استنباط کنیم و الان مشغول به کار هستیم و حاصل این مطالعات و این تحقیقات که به تالیف مقالاتی در زمینه مدخلهای مختلف خواهد انجامید یک دائره المعارف 15 جلدی خواهد بود که البته ویراست اول 15 جلد است چون که تفسیر آن را تا بیش از سی جلد پیش بینی میکنیم در ویراست اول در حد پانزده جلد تدوین خواهد شد در ویراست دوم تبعا تفصیل پیدا میکند تجزیه میشود و ممکن است که تا سی جلد هم ارتقا پیدا کند این برای نخستین بار است که در جهان بر اساس سیره نبوی و در چارچوب یک منطق علمی و با روششناسی مشخص و مبانی نظری معین نظام پردازی میشود آن هم در حد دوازده نظام، دو کلان نظام و ده خرده نظام که هر یک از ده خرده نظام، نظام اخلاقی و نظام حقوقی میشوند به این ترتیب بیست خرده نظام پدید میآید با دو کلان نظام و همگی مستند به سیره نبوی. ما مجموعه بحث ها را از بحثهای نظری و مبنایی آغاز میکنیم یعنی فرضاً در خصوص نظام اخلاقی مدیریت یا نظام حقوقی مدیریت ما اول فلسفه مدیریت را بحث میکنیم مباحثی در این زمینه مطرح میشود سپس فلسفه نظام حقوقی مدیریت یا نظام اخلاقی مدیریت آنگاه نهادهایی که نظام حقوقی مدیریت اسلامی و یا نظام اخلاقی مدیریت اسلامی را تشکیل میدهد سپس قواعدی که از آن قواعد میتوان نظام و نهادها را استنباط کرد چون که یک نظام مشتمل بر مبنا، روش، نهادها و مجموعه ای از قواعد است به این ترتیب در هر حوزه که وارد میشویم از مباحث فلسفی و نظری آن آغاز میکنیم تا سامانه کلانش و نظام آن تا نهادها و قواعدی که مورد نیاز آن نظام است به این ترتیب یک مجموعه ساختارمند و منسجم که در تعریف نظام آمده است نظام عبارت است از سامانه منسجم مبتنی بر مبانی معین برای تامین اهداف مشخص و مشتمل بر نهادها و قواعد معین به این ترتیب این نظامها تولید میشود.
* نحوه تهیه و دسترسی مخاطبین در خارج از کشور به دانشنامه به چه صورت است؟
دانشنامه سیره نبوی الان در دست تألیف است همانطور که عرض کردم ما مرحله به مرحله دانشنامه را تالیف میکنیم در حال حاضر بخش فلسفههای دانشنامه بحث میشود یعنی فلسفه مدیریت فلسفه محیط زیست فلسفه قضا فلسفه عبادت فلسفه تحقیق و امثال اینها و تبعاً اگر این مرحله و فاز اول تمام شود ابتدائا به فارسی عرضه میشود سپس به عربی و انگلیسی ترجمه خواهد شد و آن موقع در دسترس قرار خواهد گرفت الان که مقالات تولید میشود تبعاً تا نهایی نشود عرضه نمیشود اما دانشنامههای دیگر پژوهشگاه چرا؛ دانشنامه امام علی به فارسی دست کم چهاربار تجدید چاپ شده و در دست ترجمه هست برای زبانهای دیگر. دانشنامه قرآنشناسی هم سه مرحله است مجموعه آن افزون بر سی جلد است که مرحله اول آن تا پایان امسال انشا الله تمام خواهد شد کما اینکه کار علمی دانشنامه فرهنگ فاطمی(س) هم امسال پایان پیدا میکند ولی تا پایان 89 نهایی شدن و آماده سازی اش برای چاپ به طول خواهد انجامید لهذا الان افراد علاقمند میتوانند از دانشنامه امام علی(ع) استفاده کنند.
ما از اهل نظر که در زمینه دانشنامهنگاری دینی که یک برنامه کلانی است و در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی الان جریان دارد استمداد میکنیم آنچه به نظرشان میرسد به ما پیشنهاد بدهند یا گاهی بعضی از محققین و اساتید محترم در صورت علاقهمندی میتوانند با ما همکاری بکنند با ما تماس بگیرند با سایت پژوهشگاه احیانا مکاتبهای بکنند ما استمداد میکنیم پیشنهاد دارند پیشنهاد بدهند اگر حتی همکاری علمی بکنند ما استقبال میکنیم.
و السلام
© تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به مدیریت حوزه علمیه استان تهران می باشد